«Гигин ничего не понял». Почему исключение «Каласоў» Короткевича из школьной программы – позор

«Гигин ничего не понял». Почему исключение «Каласоў» Короткевича из школьной программы – позор

Photo by Mikołaj on Unsplash

В Беларуси исключили из школьной программы классику беларуской литературы — «Каласы пад сярпом тваім» Владимира Короткевича. И, конечно, не просто так, а разглядев в романе «много выдумки» и «идеализированный образ Калиновского».

«Программа воспитания гражданина»

Инициатива исходила от пропагандиста и гендиректора Национальной библиотеки Беларуси Вадима Гигина. По его мнению, в художественном произведении исторические персонажи представлены не так, как в документах.

«Это была моя инициатива. Я отчитывался об этом на совете по исторической политике. Это любопытный, интересный роман нашего выдающегося классика Владимира Короткевича. Но школьная программа — это формирование определенной исторической памяти.

То, как в этом романе (…) преподнесены события XIX века – там очень много вымысла, там очень много выдумки. там различные исторические персонажи показаны – да, восприятие нашего выдающегося писателя – но не так, как они реально предстают из исторических документов. Поэтому мы заменяем на «Чорны замак Альшанскі», – заявил он в программе «Скажинемолчи» на телеканале «Беларусь 1».

Гигин также считает, что Короткевич «во многом идеализировал образ Калиновского». В итоге многие беларусы знают Калиновского «не как исторического персонажа, а как человека, вышедшего» из произведений Короткевича.

«Понимаете, литература, история, то, как мы преподаем в школе, – это определенная программа воспитания гражданина. И мы расставляем акценты на тех литературных произведениях, которые, да, выполняют эту задачу – воспитание гражданина нашей Республики Беларусь. Мы заменили один роман Короткевича на другое произведение выдающегося писателя», — заявил Гигин.

«Гігін проста не разумее літаратуру»

Литературный критик, с которым поговорил Plan B., объясняет, что все доводы Гигина о «вымыслах» писателя могут лишь подтвердить, что пропагандист не разбирается в литературе.

— Гэта вельмі смешны тэзіс Гігіна, бо Гігін відавочна не разумее, што такое мастацкі твор, а што такое – дакументальны. «Каласы пад сярпом тваім» –  гэта мастацкі раман. А мастацкі твор увогуле грунтуецца на фантазіі аўтара, там дзейнічаюць як рэальныя, так і выдуманыя персанажы. І Гігін проста не разумее літаратуру.

Непасрэдна у «Каласах» таксама ёсць героі рэальныя, а ёсць героі выдуманыя. Ёсць Кастусь Каліноўскі – рэальны чалавек, ёсць імператар Мікалай Першы і яго пераемнік Аляксандры Другі, ёсць Мікалай Мураўёў, які атрымаў мянушку “Вешальнік” — потым ён будзе падаўляць паўстанне Каліноўскага. І ёсць выдуманыя героі кшталту Алеся Загорскага – галоўнага героя рамана, яго сяброў. І гэта абсалютна тыповы раман.

Трэба яшчэ сказаць, што Караткевіч усё ж такі не быў класічным гісторыкам, і ў рамане ёсць моманты, якія дакладныя не на 100 адсоткаў. Напрыклад, Караткевіч расказвае пра традыцыі дзядзькавання, калі дзяцей магнатаў ці шляхты аддавалі на выхаванне на некалькі гадоў ў сялянскія сем’і. Але ў 19 стагоддзі такого звычая ўжо не існавала.

Уявіць, што Алеся Загорскага, сына магната, адправілі ў вёску – гэта, канешне, нерэальна. Гэта фантазія, прыдумка Караткевіча. Але гэты момант кардынальна не ўплывае на агульную ідэю. А ўсё астатняе Караткевіч дастаткова рэалістычна паказвае: рэаліі 19 стагоддзя, жыццё ў магнацкім маёнтку, у Пецярбургу і Вільні. І, калі чытаць гэты раман, можна атрымаць дастаткова добрае ўяўленне пра рэаліі 19 стагоддзя. Таму, калі браць тэзіс Гігіна аб тым, што гэта выдумка, то гэты аргумент не працуе.

«Гэта вялікая ганьба»

— Чаму «Каласы пад сярпом тваім» істотныя? Караткевіч – гэта несумненна класік беларускай літаратуры. А «Каласы» — класічны этапны раман, на якім вырасла некалькі пакаленняў беларусаў. Ён расказвае пра вельмі істотны перыяд – 19 стагоддзе, калі адбывалася фарміраванне беларускай нацыі, калі беларусы пачыналі разумець, хто яны такія, калі назва Беларусь пачала пакрысе распаўсюджвацца на ўсю тэрыторыю Беларусі, калі адбывалася барацьба за свабоду і незалежнасць, — говорит критик.

— Дагэтуль, усё ж такі, удзельнікі папярэдніх паўстанняў – паўстання Касцюшкі і паўстання 1830 года – змагаліся за Рэч Паспалітую, беларусаў тады яшчэ не было. А Каліноўскі змагаўся за Літву-Беларусь: «- Каго любіш? — Люблю Беларусь. — То узаемна» — знакаміты пароль паўстанцаў 1863 года.

У самім рамане яшчэ няма паўстання, але ёсць падрыхтоўка да яго. І гэта вельмі істотны, лёсавызначальны перыяд для беларускай нацыі. Ёсць падрыхтоўка да барацьбы за свабоду, падрыхтоўка да барацьбы за свае правы. І ў цяперашніх умовах, калі беларусы павінны зноў змагацца за тое, каб людзьмі звацца, змагацца за свабоду і незалежнасць, гэта вельмі істотны раман.

Раман быў надзвычай папулярны ў савецкія часы, калі беларусы не мелі дастатковай колькасці гістарычных твораў, не мелі дастатковай колькасці гітарычнай літаратуры. Шмат для каго «Каласы пад сярпом тваім» адкрывалі невядомую Беларусь.

У пэўны момант здавалася, што гэтыя пытанні – пытанні барацьбы за сваю нацыю — ўжо не так актуальны, бо мы атрымалі незалежнасць і сталі развівацца далей. Але сёння гэтыя пытанні зноў стаяць востра, і раман вельмі істотны для Беларусі і беларусаў.

І канешне гэта вялікая ганьба, што раман выключылі са школьнай праграмы. Можна толькі спадзявацца, што забарона – гэта лепшая рэклама. Магчыма, цяпер «Каласы» будуць запатрабаваныя больш. Спадзяюся, Караткевіч, якога, дзякуй богу, наогул не забаранілі — «Каласы» замянілі на «Чорны замак Альшанскі» — будзе ў бібліятэках і кнігарнях і па-ранейшаму папулярны.

Нравится
2
Супер
0
Смешно
0
Удивительно
0
Грустно
0
Злюсь
0
Мы используем файлы cookie, чтоб вам было удобно и безопасно пользоваться нашим сайтом, а также для улучшения его работы.
Политика конфиденциальности
Я принимаю